Warsztat pracy nauczyciela

Na wstępie każdej rozmowy z kandydatem na nauczyciela Akademii Dobrej Edukacji trzeba zaznaczyć, że nie jest to praca dla każdego nauczyciela, tak jak podczas rozmowy z rodzicami zaznaczamy, że nie jest to szkoła dla każdego rodzica. Dlaczego tak jest? Bo nauczyciel w Akademii musi wiedzieć, że Akademia nie jest “zakładem pracy” dla dorosłych, ale jest szczególnym, wyjątkowym miejscem, w którym najważniejszy jest uczeń i jego rozwój.

U osób pracujących w Akademiach lub chcących w nich pracować cenimy nie tylko wysokie kwalifikacje, ale również poczucie misji do tego zawodu. Bez nauczycielskiej pasji, dużego zaangażowania i ogromnych pokładów sympatii do dzieci i młodzieży, nawet z największym doświadczeniem i dyplomami najlepszych uczelni, nie jest się w stanie zrozumieć, jakich nauczycieli poszukuje Akademia. Wymagania wobec kadry pedagogicznej mamy wysokie, ale praca ta daje dużo w zamian. Na zaangażowaniu i poświęconym czasie zyskuje nie tylko uczeń, ale również sam nauczyciel. Widać to najbardziej u nauczycieli, którzy łączą pracę w Akademii z pracą w tradycyjnej placówce. Już po krótkim czasie spędzonym w Akademii zauważają i mówią o tym, że dzięki naszemu systemowi pracy mogą lepiej realizować założone edukacyjne cele. Kosztuje ich to więcej wysiłku niż w tradycyjnej szkole, ale zajęcia z uczniami dają o wiele większą satysfakcję. Jest to na pewno związane z tym, co w Akademiach jest jednym z najważniejszych działań – z personalizowaniem edukacji.

Przede wszystkim stawiamy na indywidualne potrzeby, możliwości i zainteresowania ucznia. Taka praca jest na początku trudna dla kogoś, kto dotychczas działał w tradycyjnym systemie edukacji. Tam pracuje się z klasą, tu – z konkretnym uczniem. Tam planuje się zajęcia dla całej klasy, tu – planujemy zajęcia dla konkretnej grupy uczniów, którą łączą zbliżone, ustalone indywidualnie cele edukacyjne. Tam przygotowuje się materiał na lekcję dla całej klasy, tu – przygotowujemy materiały dostosowane do indywidualnych potrzeb uczniów. Tam edukacyjne strategie wybiera się dla całej klasy, tu – równolegle stosujemy wiele różnych strategii edukacyjnych dostosowanych do każdego ucznia. Tam stawia się wymagania dla klasy, tu – każdemu uczniowi stawiamy wymagania dostosowane do jego zainteresowań i możliwości. Tam efekty swojej pracy ocenia się z perspektywy klasy, tu – cenimy konkretny postęp w rozwoju ucznia bez wskazywania i mierzenia efektów jego pracy na tle grupy.

W edukacji spersonalizowanej niezwykle istotna jest wzajemna współpraca nauczyciela i ucznia. Uczeń jest świadomy celów i wymagań edukacyjnych, zarówno tych wynikających z obowiązującej podstawy programowej, jak i związanych z jego zainteresowaniami, potrzebami, planami na przyszłość. Nauczyciel wspiera ucznia w realizacji jego osobistych celów edukacyjnych poprzez zaoferowanie dostosowanych do indywidualnych potrzeb ucznia wymagań oraz metod pracy czy mediów edukacyjnych.

Istotne znaczenie w pracy nauczyciela Akademii ma też rezygnacja z tradycyjnego oceniania na rzecz informacji zwrotnych o postępach i oceny opisowej. Jest to istotny element kształtujący także relację pomiędzy nauczycielem a uczniem. Nauczyciele Akademii podejmują działania mające na celu budowanie wewnętrznej motywacji ucznia uczącego się i realizującego swoje własne cele edukacyjne.

Bardzo ważne w Akademii jest planowanie, zarówno pracy ucznia, jak i nauczyciela. Uczniom tworzymy IDER-y, czyli Indywidualne Drogi Edukacyjnego Rozwoju, w których zawieramy konkretne cele i wyznaczamy strategie edukacyjne na określony czas. IDER pomaga uczniowi być odpowiedzialnym za swoje postępy oraz samodzielnie planować swoją pracę. Nauczyciele również planują. Przede wszystkim uczestniczą w współtworzeniu Programu Dobrej Edukacji. Częścią programu jest Mapa Programu Dobrej Edukacji, która zawiera przygotowany zestaw wymagań dla każdego bloku przedmiotowego, dla każdego poziomu, z sugerowanym podziałem na trymestry (są to wymagania wynikające z podstawy programowej). Mapa służy nauczycielowi do planowania bieżącej pracy.

 

PLANOWANIE PODĄŻAJĄCE 
Specyfika pracy w Akademii wymaga innego podejścia do planowania zajęć lekcyjnych niż w przypadku planowania w szkole z tradycyjnym systemem. Założenia Dobrej Edukacji wykluczają tworzenie typowych scenariuszy lub konspektów zajęć, ale, oczywiście, przygotowanie się nauczyciela wymaga zaplanowania, czyli opracowania strategii zajęć, oraz przygotowania związanych z nią pomocy i materiałów edukacyjnych, które powinny dawać uczniom i nauczycielowi możliwość efektywnej realizacji założeń edukacji spersonalizowanej.

Nauczyciel w Akademii jest „strażnikiem” celów programowych. Musi być świadomy celów ogólnych oraz celów szczegółowych, określa i konkretyzuje cele do realizacji na poszczególnych zajęciach.

W Akademii nauczyciel współpracuje z  konkretnym uczniem, któremu pomaga uczyć się. Na zajęciach przede wszystkim wspiera ucznia w jego zaplanowanym uczeniu się, w trakcie zajęć podąża za nim. Na bieżąco podczas zajęć diagnozuje potrzeby uczniów, proponuje aktywności przydatne do uzyskania nowych wiadomości i umiejętności, doskonalenia ich, rozszerzania tych, które zainteresują konkretnych uczniów. Mogą to być aktywności grupowe lub indywidualne dostosowane do potrzeb i zainteresowań każdego z uczniów tworzących grupę. Takie planowanie zajęć nazywamy planowaniem podążającym.

grafika_warsztat nauczyciela

RYS. Cykliczne działania nauczyciela w planowaniu podążającym

Kandydaci na nauczycieli w Akademii najbardziej boją się tego, że pracujemy w grupach różnowiekowych. Niektórzy wręcz mówią, że to niemożliwe do zrealizowania. Doświadczenie pokazało nam, że nie tylko jest to możliwe do zrealizowania przez nauczycieli, ale przede wszystkim płyną z tego ogromne korzyści dla uczniów. Pedagodzy, którzy tego spróbowali, wiedzą już, że taka organizacja zajęć wcale nie wymaga od nich „rozdwojenia się”, bo dzieci uczą się od siebie nawzajem, a rola nauczyciela sprowadza się do moderatora. Jego zadaniem jest tak pokierować grupą i tak połączyć uczniów w podgrupy, aby każdy z nich na tym skorzystał. Łączenie dzieci w grupy różnowiekowe to idealne podłoże do prawidłowego rozwoju na płaszczyźnie edukacyjnej, emocjonalnej i społecznej.

Nawet przy rozwiązywaniu jakiegoś problemu wspólnie przez grupę uczniów, możliwe i wskazane jest jednoczesne wydzielanie różnych zadań – o różnych tematach, poziomie skomplikowania – dla różnych uczniów z tej grupy, mających różne zainteresowania, możliwości i umiejętności.

 

EDUKACJA SPERSONALIZOWANA
Duże znaczenie ma organizowanie edukacji w sposób pozwalający każdemu uczniowi na osiąganie w optymalny dla siebie sposób i we własnym tempie maksymalnych postępów na miarę swoich sił. Personalizację należy rozumieć nie tylko jako indywidualne dostosowanie metod czy tempa pracy, ale przede wszystkim jako zaplanowanie dla każdego ucznia indywidualnych osiągnięć edukacyjnych – spersonalizowana edukacja to różne cele dla różnych uczniów.

W edukacji spersonalizowanej ważne jest indywidualne podejście do potrzeb i możliwości uczniów. Warunkiem niezbędnym skuteczności wszelkich poczynań związanych z indywidualizacją jest dobra znajomość uczniów przez nauczyciela. Personalizacja występuje w sytuacji edukacyjnej, w której nauczyciel dogłębnie poznaje ucznia, wykorzystuje i rozwija jego zdolności, a następnie, nie ignorując wszelkiego rodzaju trudności, razem z uczniem świadomie je pokonuje. W edukacji spersonalizowanej niezwykle istotna jest wzajemna współpraca nauczyciela i ucznia. Uczeń jest świadomy celów i wymagań edukacyjnych, zarówno tych wynikających z obowiązującej podstawy programowej, jak i związanych z jego zainteresowaniami, potrzebami, planami na przyszłość. Nauczyciel wspiera ucznia w realizacji jego osobistych celów edukacyjnych poprzez zaoferowanie wymagań dostosowanych do indywidualnych potrzeb ucznia oraz metod pracy czy mediów edukacyjnych.

Analizując działania nauczycieli zmierzające do realizacji personalizacji w procesie edukacyjnym, można zaobserwować wiele różnic w porównaniu z zadaniami nauczyciela pracującego w systemie tradycyjnym:

Nauczyciel pracujący w tradycyjnym systemie edukacji Nauczyciel realizujący edukację spersonalizowaną Uczeń uczestniczący w procesie edukacji spersonalizowanej
uczy daną klasę, pracuje z nią współpracuje z konkretnym uczniem, pomaga uczy się indywidualnie bądź w grupie, współpracuje z konkretnym nauczycielem
planuje zajęcia dla klasy współpracuje z uczniem w tworzeniu planu związanego z wybraną specjalnością (przedmiotem), która jest częścią indywidualnej drogi edukacyjnego rozwoju ucznia, planuje zajęcia dla grupy uczniów, których łączą te same (lecz ustalone indywidualnie) cele edukacyjne uczestniczy w tworzeniu indywidualnego planu ucznia i realizowaniu go, w tym planu uczestniczenia w zajęciach grupowych
organizuje i prowadzi zajęcia dla klasy organizuje zajęcia dla grupy uczniów lub indywidualne korzysta z wybranych przez siebie zajęć/konsultacji
przygotowuje materiały edukacyjne dla klasy przygotowuje materiały edukacyjne dostosowane do indywidualnych potrzeb uczniów korzysta z wybranych przez siebie materiałów edukacyjnych
przydziela zadania dla klasy przydziela zadania dotyczące różnych tematów konkretnym uczniom (mogą być one zróżnicowane pod względem trudności), zgodne z ich zainteresowaniami, możliwościami i umiejętnościami wykonuje zadania, prace, które pomagają mu w realizacji jego planów, osiągnięciu zamierzonych celów edukacyjnych
strategie edukacyjne wybiera dla klasy stosuje (często równolegle) wiele różnych strategii edukacyjnych, odpowiednio dostosowanych do każdego ucznia korzysta z dostosowanych do jego potrzeb strategii edukacyjnych proponowanych przez nauczycieli
uczy współpracy dla osiągnięcia celu postawionego dla klasy uczy współpracy dla osiągnięcia celu, który pomaga uczniom w realizacji ich indywidualnych celów współpracuje z innymi uczniami dla osiągnięcia ich indywidualnych celów
stawia wymagania dla klasy każdemu uczniowi stawia wymagania dostosowane do jego potrzeb, zainteresowań i możliwości spełnia wymagania dostosowane do jego potrzeb, zainteresowań i możliwości
ewaluację i ocenianie przeprowadza dla klasy, efekty swojej pracy ocenia z perspektywy klasy ewaluacja służy weryfikacji realizowanego przez ucznia indywidualnego planu rozwoju, osiągnięcia indywidualnych celów, sprostaniu postawionym indywidualnie wymaganiom, osiąganiu istotnego postępu bez mierzenia i wskazywania efektów jego pracy na tle grupy uczestniczy w ewaluacji pozwalającej na ocenę własnych postępów, dokonanie samooceny, weryfikację własnych planów edukacyjnych

JAKI POWINIEN BYĆ NAUCZYCIEL, ABY CZUŁ SATYSFAKCJĘ ZE SWOJEJ PRACY W AKADEMII ORAZ JEDNOCZEŚNIE WIDZIAŁ RADOŚĆ I ENTUZJAZM SWOICH UCZNIÓW?
Na pewno musi lubić swoją pracę z uczniami, nie może stać w miejscu, bo jego uczniowie każdego dnia intensywnie się rozwijają, zmieniają się ich zainteresowania i potrzeby, a co najważniejsze zmienia się świat wokół nas. Jeśli do tego doda umiejętność inspirowania uczniów i bycia dla nich przewodnikiem po świecie nauki zamiast wykładowcą swojego przedmiotu, osiągnie sukces.